ความรับผิดชอบเปรียบเสมือนคำมั่นสัญญาในการเรียนรู้และเติบโตของนักเรียนเอง ในช่วงที่เกิดการแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโควิด 19 ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงวิธีการเรียนรู้ของนักเรียน มีผลกระทบต่อลักษณะนิสัยความรับผิดชอบของนักเรียนด้วย ดังนั้นเมื่อทุกอย่างกำลังเข้าสู่สภาวะปกติ ทั้งคุณครูและผู้ปกครองต้องกลับมาสร้างคุณลักษณะนิสัย “ความรับผิดชอบ” ในตัวนักเรียนให้กลับมาได้ ดังวิธีการต่อไปนี้
1. สร้างบรรยากาศการเรียนรู้ที่ “เหมาะสม” สำหรับนักเรียน
คำว่า “เหมาะสม” หมายถึง นักเรียนรู้สึกปลอดภัยและเชื่อมโยงกับผู้อื่นได้ ไม่ว่าจะอายุ เพศ หรือสัญชาติ เพราะเมื่อนักเรียนรู้สึกปลอดภัยและเชื่อมโยงกับผู้อื่น นักเรียนจะเริ่มรับผิดชอบต่อการกระทำของตัวเอง ใส่ใจความรู้สึกของผู้อื่น โดยมีคุณครูและเพื่อนคอยช่วยเหลือ
2. กำหนดความคาดหวังที่ชัดเจน
ความคาดหวังที่ชัดเจนจะช่วยให้นักเรียนเห็นเป้าหมายของความรับผิดชอบนั้นชัดเจนขึ้น เช่น การออกแบบตัวชี้วัด หรือ เกณฑ์การให้คะแนนที่เป็นรูปธรรม จับต้องได้ จะทำให้นักเรียนรู้ว่าจะต้องทำอะไรต่อไป ผ่านการออกแบบใบงานหรือการให้การบ้านที่คำอธิบายชัดเจน
3. ให้นักเรียนเป็นเจ้าของการเรียนรู้ด้วยตนเอง
คุณครูมักจะได้ยินนักเรียนอ้างว่า “พ่อแม่ของหนูไม่ได้เอาการบ้านใส่กระเป๋ามาให้” เป็นต้น นั่นหมายถึงนักเรียนยังไม่ได้เป็นเจ้าของการเรียนรู้ ดังนั้น สิ่งที่สำคัญคือ ผู้ปกครองหรือคุณครูให้โอกาสนักเรียนได้เตรียมความพร้อมตนเองสำหรับการเรียนรู้หรือไม่ เช่น แทนที่จะทำให้นักเรียน แต่ขอให้นักเรียนจัดการเรื่องต่างๆ ด้วยตนเอง ถึงแม้ว่าอาจจะเกิดข้อผิดพลาดบางอย่าง ก็ขอให้คุณครูและผูัปกครองวางใจว่าการผิดพลาด คือ การเรียนรู้ เพราะถ้าคุณครูและผู้ปกครองต่อว่านักเรียนทันที นักเรียนจะมีความรู้สึกกลัวและไม่อยากรับผิดชอบงานใดๆ อีก
4. ให้นักเรียนประเมินตนเองอย่างสม่ำเสมอ
การประเมินตนเองเป็นส่วนที่สำคัญในการสร้างความรับผิดชอบ เพราะนักเรียนสามารถติดตามจุดแข็งและจุดที่ต้องพัฒนาของตัวเองได้อย่างเป็นรูปธรรม ตัวอย่างการประเมินตนเองที่ทำได้ เช่น ใบงานติดตามอารมณ์ความรู้สึกที่นักเรียนสามารถระบายสีเพื่อบอกความรู้สึกของตนเองในงานชิ้นนั้นๆ หรือการประเมินความรู้ของนักเรียนสั้นๆ ในห้องเรียน เช่น การชูนิ้วโป้ง แสดงว่านักเรียนเข้าใจในสิ่งที่เรียน หรือคว่ำนิ้วโป้งลง หมายถึง นักเรียนยังไม่เข้าใจในสิ่งที่เรียน การประเมินจะช่วยให้นักเรียนรู้ว่าจะต้องทำอะไร และนั่นเป็นส่วนหนึ่งของการสร้างนิสัยความรับผิดชอบ
5. ให้การสนับสนุนผู้ปกครอง
ครอบครัวเป็นส่วนสำคัญอย่างมากที่จะช่วยให้นักเรียนมีความรับผิดชอบ บทบาทของคุณครู คือ การช่วยเหลือด้านการเรียนรู้ของนักเรียนเมื่อกลับไปถึงบ้าน เช่น คอยติดตามความก้าวหน้าของชิ้นงานนักเรียน คอยสอบถามปัญหาในด้านต่างๆ คอยเป็นที่ปรึกษาให้แก่ครอบครัว
6. สร้างความสัมพันธ์ ผ่านการประชุมร่วมกัน
การประชุมที่ครบถ้วนจะต้องประกอบไปด้วย พ่อแม่ คุณครู และนักเรียน เพราะการเปิดโอกาสให้นักเรียนเข้ามาร่วมประชุม คือ การให้นักเรียนเป็นผู้ตัดสินใจในกระบวนการเรียนรู้ของตนเอง นักเรียนจะเป็นผู้เล่าปัญหาที่เกิดขึ้น และค้นหาวิธีการแก้ไขปัญหาของตนเอง โดยมีครูและผู้ปกครองคอยรับฟังและให้คำปรึกษาอยู่อย่างใกล้ชิด
ในฐานะที่เป็นคุณครู ผู้ปกครอง หรือนักการศึกษา บทบาทที่สำคัญที่สุด คือ การทำให้นักเรียนรู้สึกสบายใจ รู้สึกปลอดภัย อยากที่จะมาโรงเรียน ซึ่งจริงๆ แล้วการที่นักเรียนมาโรงเรียนทุกวันก็คือหนึ่งในความรับผิดชอบที่พวกเขามี ดังนั้น ขอให้คุณครูช่วยเสริมแรงเชิงบวกให้แก่นักเรียนอย่างสม่ำเสมอค่ะ
แปลและเรียบเรียง How to increase student accountability
